امتیاز این آیتم
  • 5.00 / 5 5
(1 vote)

پته دوزی هنری برآمده از خیال زنان ایران زمین

پته دوزی هنری برآمده از خیال زنان ایران زمین

در این مقاله به معرفی و تاریخچه پته دوزی می‌پردازیم. همچنین در این مطلب مواردی درباره شناخت پته دوزی مرغوب و نکات ریز نگهداری از پته دوزی را مطالعه می‌کنید.

معرفی پته دوزی

پته دوزی از صنایع دستی ایران به شمار است که بیشتر در استان کرمان رواج دارد.

پته دوزی دارای نقوش بسیار ظریف و چشم نوازی است که توسط هنرمند پته دوز بر روی پارچه عریض سوزن دوزی می‌شود. در واقع پته دوزی نوعی سوزن دوزی به شمار می‌رود. پته دوزی هنری بی‌تکلف است. هنر پته دوزی حاصل زحمات بانوان کرمانی است.

پته دوزی با نخی به نام ریس انجام می‌شود و ریس معمولا قرمز، سبز، سفید، آبی، زرد، نارنجی، عنابی و مشکی است.

زمینه پته دوزی پارچه‌ای به نام عریض است. عریض پارچه‌ای از جنس پشم است. پته دوزی نوعی سوزن دوزی روی عریض بوسیله نخ‌های پشمین رنگارنگ می‌باشد. در پته دوزی سطح پارچه را با کوک‌های رنگارنگ پوشانده می‌شود.

بیشتر نقوش پته دوزی از خیال دوزندگان آن برآمده و بر متن کار جلوه گری می‌کند. شاید آنان قصه‌ها، آرزوها و رمز و رازهای خود را در این نقش‌ها جان می‌بخشند و ابدی می‌کنند.

پته دوزی هنری بسیار شخصی است و ردپای تخیل هر پته دوز را در اثرش به خوبی می‌توان یافت.

پته دوزی هنر خلق جهانی رنگارنگ و هیجان انگیز از ابزاری بسیار ابتدایی است و این همه چیزی از ارزش کار پته دوز کم نمی‌کند. هنرمند چشم خود و بلکه جانش را می‌گذارد تا نقوش پته دوزی جان بگیرد وپته دوزی آفریده شود.

آری پته دوز با رنجی که می‌برد زیبایی را به جهان ما می‌آورد. او بر تن پارچه کوک می‌زند تا ذره ذره پته دوزی آفریده شود.

پته دوزی هنر دواندن ظریف نخ‌های رنگین بر سطح پارچه است چنان‌که هر بیننده‌ای از دیدنش مسحور شود.

پته دوزی نقش‌های متعددی دارد اما در بین نقوش پته دوزی درخت زندگی از جایگاه ویژه برخوردار است.

بته جقه، حیوان و یا گل، ترنج و پیچک، منظره و گل و بوته از دیگر نقش های پته دوزی است.

به پته دوزی فطه روزی و یا سلسله دوزی هم گفته می‌شود.

پیشینه تاریخی پته دوزی

پته دوزی در برابر عوامل جوی و حشرات بسیار آسیب پذیر است، به همین علت متاسفانه از پیشینه تاریخی پته دوزی اطلاع دقیقی در دست نیست. قدیمی‌ترین آثار به جای مانده از پته دوزی که در موزه‌های داخل و خارج کشور نگهداری می‌شود مربوط به دوره صفویه می‌باشد.

براساس برخی اسناد تاریخی پته دوزی در زمان صفویه در کرمان و سیستان رایج بوده است و برای پته دوزی در آن زمان کاربردهای مختلفی ذکر شده است.

قدیمی‌ترین اثر پته دوزی جهان مربوط به سال ۱۲۸۰(ه.ق) می‌باشد که بقچه پته دوزی و سلسله دوزی فرج‌اله کرمانی است.

بعد از این پته دوزی روپوش مقبره شاه نعمت‌اله ولی است که برخی معتقدند این زیباترین پته دوزی موجود می‌‌باشد . این پته دوزی در سال ۱۲۸۵(ه.ق) به دست زنان کرمانی خلق شده است. این پته دوزی از شاهکارهای سوزن دوزی است. زمینه این پته دوزی به رنگ کرم بوده و نقش آن بته جقه قهر و آشتی است.

در گذشته خانواده‌های متمول پته دوزی را هدیه‌ای اشرافی می‌دانستند.

نحوه نگهداری پته دوزی

در نگهداری پته دوزی به چند نکته باید توجه کرد.

محل نگهداری پته دوزی

برای مصون ماندن پته دوزی از آسیب ناشی از حشرات در جایی خشک و خنک که هوا در آن جریان داشته باشد نگهداری شود. پته دوزی را نباید در انبار یا محیط‌های بسته نگهداری شود. اگر لازم شد پته دوزی را در فضایی بسته نگهداری کنیم بهتر است به همراه یک ماده معطر آروماتیک مثل نفتالین و یا صابون‌‎های معطر باشد.

بهترین حالت نگهداری آن در قاب شیشه دار و یا به عنوان رو میزی است. اگر پته دوزی‌تان را در قاب نگهداری می‌کنید برای حفظ جریان هوا بهتر است پته دوزی پشت بند نداشته باشد. استفاده از شیشه و سلفون بر روی پته دوزی باعث می‌شود که گرد و غبار کمتری روی پته دوزی نشسته و پته دوزی کمتر به شستشو احتیاج پیدا کند. نور مستقیم خورشید باعث تخریب رنگ‌های پته دوزی می‌شود.

نکات طلایی شستشوی پته دوزی

برای شستشوی پته دوزی باید مواردی را در نظر گرفت. پته را باید با صابون رختشویی، مایع رختشویی و با مایع ظرف‌شویی با اثر قلیایی کم شست. این مواد را باید در آب سرد حل کرد. چون جنس پته دوزی از پشم است نباید در شستشوی پته دوزی از آب گرم استفاده کرد در غیر این‌صورت پته دوزی دفرمه می‌شود. برای شستشوی پته دوزی آن را در محلول شستشو غوطه‌ور نموده و از چنگ زدن پته دوزی خودداری می‌کنیم. پس از شستشو پته را چندین نوبت آبکشی می‌کنیم تا آب شستشو کاملا شفاف شود. هنگام شستشوی پته دوزی نباید پته‌های سفید و رنگی با هم شسته شود چون احتمالا پته دوزی‌های رنگی به پته دوزی‌های سفید رنگ خواهند داد. پته دوزی را با دست بشویید و از شستن آن با ماشین خوداری کنید.

به منظور جلوگیری از رنگ دادن نخ‌ها به یکدیگر پته دوزی را به سرعت خشک می‌کنیم. برای خشک کردن پته دورزی بهتر است ابتدا بوسیله حوله آب اضافی آن‌را بگیریم سپس در هوای آزاد و در جایی مسطح پته را پهن می‌کنیم تا در اثر جریان هوا خشک شود و از آویزان نمودن پته دوزی برای خشک شدن خودداری می‌کنیم. پته دوزی برای خشک کردن نباید در معرض نور مستقیم خورشید قرار بگیرد چون نور خورشید باعث رنگ‌پریدگی پته دوزی می‌شود.

پس از شستشوی پته دوزی باید آن‌را اتو کرد. هیچ‌گاه اتو را مستقیم روی پته دوزی قرار ندهید، ابتدا پته دوزی را کمی نم‌دار کرده سپس یک پارچه سفید را روی پته دوزی بگذارید و با اتو بخار پته دوزی را اتو کشی کنید.

پته دوزی مرغوب

پته دوزی مرغوب ویژگی‌هایی دارد که به بعضی از آنها اشاره می‌کنیم. هنگام خرید پته دوزی لطفا به موارد ذیل توجه شود:

  • نباید طرح چاپی پته دوزی معلوم باشد.
  • پته دوزی سرکج نباشد.
  • در طرح‌های پته دوزی باید نقوش یکسان و یکدستی وجو داشته باشد.
  • بین طرح و رنگ پته دوزی هارمونی وجود داشته باشد.
  • در سطح پارچه و دوخت پته نباید هیچگونه زدگی و پارگی وجود داشته باشد.
  • بین دوخت پته دوزی و ریشه شدن حاشیه کوک زده شده باشد.
  • ظرافت و ریز بودن نقوش پته دوزی نشانه مرغوبیت و کیفیت بالای پته دوزی می‌باشد.
  • طبیعی بودن رنگ‌های به کار رفته در رنگرزی نخ‌های پته دوزی باعث بالا رفتن کیفیت پته دوزی خواهد شد.
  • پر بودن دوخت پته دوزی و کم بودن فضای خالی برروی پارچه زمینه پته دوزی حاصل صرف زمان بیشتر برای پته دوزی بوده و نشانه کیفیت پته دوزی است.

علاوه بر موارد ذکر شده هرچه از عمر پته دوزی بگذرد آن پته دوزی نفیس‌تر و قیمتی‌تر به حساب می‌آید.

موارد استفاده پته دوزی

پته دوزی از صنایع دستی استان کرمان است. کار دوخت پته بیشتر با زنان و دختران است. البته ممکن است در نقاط دیگری هم پته دوزی انجام پذیرد اما استان کرمان را می‌توان پایتخت پته دوزی ایران دانست.

از پته دوزی در موارد مختلفی استفاده می‌شود. سجاده پته دوزی، رومیزی و پرده پته دوزی شده، جلد قرآن و حتی کوسن وسایلی است که با استفاده از پارچه‌های پته دوزی شده تولید می‌‌شود. همچنین از پته دوزی در مصارف روزمره‌تر مثل قوری پوش و زیر لیوانی استفاده می‌شود. تابلوهای تزیینی برای محیط‌های داخلی نیز از دیگر کاربردهای پته دوزی است. پته دوزی در تهیه بقچه نیز کاربرد دارد. طی سال‌های اخیر هنر پته دوزی با صنایع و هنرهای دیگر تلفیق شده و بر زیبایی و کارآیی پته دوزی افزوده شده است. از جمله شما می‌توانید جعبه‌های تلفیقی با پته دوزی را ببینید. همچنین از ترکیب چرم دوزی با پته دوزی محصولات هنری بسیار زیبایی تولید می‌شود. پته دوزی در صنعت پوشاک نیز استفاده می‌شود. پته دوزی روی مانتو دربین خانم‌ها طرفداران خودش را دارد. البته در بقیه بخش‌های پوشاک خانم‌ها هم از پته دوزی استفاده می‌شود. مثل پته دوزی روی پیراهن و یا پته دوزی روی شال و روسری.

پته دوزی هنر بی ‌تکلف نشاندن گل و طبیعت بر زمینه پارچه است. پته دوزی می‌تواند هدیه مناسبی برای ایام نوروز باشد. همچنین سازمان‌ها و ادارات می‌تواند به مناسبت‌های مختلف از پته دوزی به عنوان یک هدیه ماندگار که نشان از لطافت فرهنگ ایرانی دارد بهره ببرند.

همچنین مراکز متعددی به فروش پته درتهران می‌پردازند. از جمله مراکز خرید پته دوزی در تهران عودلاجان و خیابان استاد نجات اللهی می‌باشد. عودلاجان در خیابان ۱۵ خرداد تهران واقع است. ما نیز در سایت آنتیک‌چی پته دوزی را بطور آنلاین به فروش می‌رسانیم. شما برای خرید اینترنتی پته دوزی می‌توانید به اینجا مراجعه کنید.

از این‌که این مقاله را تا پایان خواندید سپاسگزاریم.

لطفا نظر خود را درباره این مقاله برای ما ارسال فرمایید.

پست قبلی گل نقره
پست بعدی نکاتی پیرامون انتخاب و خرید عطر

پاسخی بگذارید